Aile İçi İlişkileri Güçlendirecek Oyun ve Etkinlikler

Ebeveynlerin çocuklarıyla sıcak bir ilişki kurması, çocukların duygusal sağlığı için son derece önemlidir. Bu bağın oluşmasında, doğumdan itibaren anne babaların bebeğin temel ihtiyaçlarını karşılama, ten teması ve sosyal etkileşimi büyük rol oynar. Sosyal etkileşimin en önemli ayağı ise oyundur.

Bebeğimizin seslerini taklit eder, onu güldürmek için saçma oyunlar yaratırız. Aslında hiç çabasız yarattığımız bu oyunlar, ebeveyn-çocuk bağlanmasını geliştiren eğlenceli araçlardır. Aynı zamanda bu oyunlar, bebek ve çocukların güven, emniyet, ilişki kurma, mizah ve keyif duygularını algılamasını sağlar. Çocuklar oyun aracılığıyla bağ kurmayı ve iletişimi öğrenirler.

Çocuk büyüdüğünde de onunla etkileşiminizi oyun aracılığıyla devam ettirirseniz, kurduğunuz bağ kalıcı hale gelir.

Bağlanmayı güçlendiren dokuz oyun türü şunlardır:

-       Yönlendirilmemiş çocuk merkezli oyunlar
-       Belli bir konu ya da tema içeren sembolik oyunlar
-       Çocuğun davranışı doğrultusunda geliştirilen oyunlar
-       Saçma oyunlar
-       Ayrılık oyunları
-       Gücün çocukta olduğu oyunlar
-       Çocuğun yaşça geriye gittiği oyunlar
-       Fiziksel temas gerektiren oyunlar
-       İşbirliğine dayanan oyun ve aktiviteler

Yönlendirilmemiş Çocuk Merkezli Oyunlar: Yönlendirilmemiş çocuk merkezli oyunlar oynamaya çocuğunuzun eline ahşap bloklar, oyuncak bebekler, bebek evi, kuklalar, kil veya oyun hamuru, sanatla ilgili malzemeler, küçük insan figürleri, hayvanlar, araba ya da kamyon benzeri taşıtlar gibi hayal gücünü ve yaratıcılığını teşvik eden malzemeler vererek başlayın. Sonra da onun oyunu yönlendirmesine izin verin. Çocuğunuz isterse siz de oyuna dahil olabilirsiniz.

Anne babalara, en azından haftada bir kez çocuklarına yarım saat ayırıp çocuk merkezli oyunlar oynamalarını tavsiye ediyorum. Eğer zamanınız varsa, günlük oyun seansları daha da faydalıdır. Çocuk merkezli oyunlar, çocuğun kendini güvende hissetmesine ve sevildiğini anlamasına yardımcı olur. Çocuğunuz yönlendirilmemiş oyunlar oynarken aile içi çatışmaları veya geçmişteki travmalarını oyuna dahil ederse şaşırmayın, oyun aynı zamanda bir iyileşme yoludur.

Belli Bir Konu Ya Da Tema İçeren Sembolik Oyunlar: Belli bir konu ya da tema içeren sembolik oyunlar, özellikle çocuğun yaşadığı travmaları iyileştirmede etkin rol oynar. Bu tür oyunlar esnasında, çocuğun travma yaşadığı konuyla ilgili belirli oyuncakları kullanarak ya da oyunun içeriğiyle ilgili öneride bulunarak yol gösterici olabilirsiniz. Örneğin, covid kaygısı yaşayan bir çocuğa kuklalarla veya resimlerle virüs canlandırması yaparak onunla oyun oynayabilirsiniz. Virüsün ona saldırması, gıdıklaması, çocuğun da bu esnada bol kahkaha atarak oyuna dahil olması bu dönemde oynayabileceğimiz en iyi oyunlardan biri. Kahkahalar kaygıyı büyük oranda azaltacaktır.

Çocuğun Davranışı Doğrultusunda Geliştirilen Oyunlar: Çocuğun davranışı doğrultusunda geliştirilen oyunlar, yetişkin tarafından tekrarlanıp çocuğun davranışına bağlı olarak gelişen herhangi bir aktivite olabilir. Çocukla sıcak ve samimi bir bağlantı kurmanın en iyi yollarından biridir.

Bu tür oyunlar arasında küçük çocukların en sevdiği; çocuğunuzun size sağa, sola dönmeniz ya da olduğunuz yerde kalmanız için sözsüz olarak verdiği komutlarla oynanan, sırt dönme oyunudur. Örneğin, sağ omzunuza dokunduğunda sağa, sol omzunuza dokunduğunda sola dönersiniz. Bu tür oyunların en sevilenlerinden biri de hafif dürtme oyunudur. Çocuğunuz sağ yanağınıza dokunduğunda gülümser, sol yanağınıza dokunduğunda üzgün ya da kızgın görünürsünüz. Elinize dokunduğunda, el çırpıp bir aşağı bir yukarı hareket ettirmeye başlar, tekrar dokunur dokunmaz da durursunuz. Vücudunuzun başka yerleriyle de oynayabileceğiniz oyunlar yaratabilirsiniz.

Taklit oyunları da bu tür oyunlardır. Çocuğunuzun –ağlamak dışında- yaptıklarını taklit etmeniz onun çok hoşuna gidecektir. Üstelik bu şekilde sesleri kendi içindeki belli duygularla eşleştirmeyi öğrenir.

Saçma Oyunlar: Saçma oyunlar, sizin ya da çocuğunuzun bilinçli olarak anlamsız hareketler yaptığı ya da duyguları veya çatışmaları eğlenceli biçimde abartarak oynadığı oyunlardır. Böyle bir oyunu siz veya çocuğunuz başlatabilir. Saçma oyunların başka bir biçimi de abartıdır.

Saçma oyunlar disiplin sorunlarında, çocukluk çağı korkularında da kullanabilirsiniz. Örneğin külodunu giymek istemeyen çocuğunuzun külodunu kafasına takabilir, banyo yapmak istemeyen çocuğunuza denizden kovalarla su çıkartacağınıza dair abartılı oyunlar yaratabilirsiniz. Köpekten korkan çocuğunuza da havlama sesini abartarak oyunlar oynayabilirsiniz. Bu tarz oyunlardan sonra çocuklar işbirliğine açık hale gelirler.

Ayrılık Oyunları: Ayrılık oyunları, çocuğunuzla aranızda kısa süreli görsel ve mekânsal ayrılık oluşturmaya dayanır. Hepimizin bildiği ce-e ve saklambaç oyunları bu türe en iyi örnektir. Özellikle küçük çocukların favori oyunlarıdır. Ayrıca çocukların daha önce ayrılık travması ya da kayıplar sonucu yaşadıkları duygusal korkularını yenmeleri için de fırsat yaratabilir. Bu tür oyunlar, daha önce hiç travmatik ayrılık veya kayıp yaşamamış olmasına rağmen, terk edilme ve ayrı kalma korkusu yaşayan çocuklar için de faydalıdır.

Gücün Çocukta Olduğu Oyunlar: Bu tür oyunlarda yetişkinler zayıf, korkak, beceriksiz veya öfkeli görünürler. Bu oyunlar da çocuğun davranışı doğrultusunda gelişen oyunlara benzer; ya çocuk taklit edilir ya da verdiği direktifler uygulanır. Genel olarak yetişkin rol yapar.

Bunlar genellikle hareketli oyunlardır. Bu oyun türüne en tipik örnek yastık savaşıdır. Yastık savaşında çocuğunuzun sizi yenmesine izin verirsiniz. Diğer örnekler anne babayı yastık ya da battaniyeyle örtmek, onları bir kafese kapatmış gibi yapmak ya da sihirli bir değnekle birer hayvan veya eşyaya çevirmektir.

Bazı anne babalar bu tür oyunların çocuklarında saldırganlığa neden olabileceğinden kaygılanır. Oysaki bu oyunlardan sonra çocuklardaki saldırganlığın azalıp işbirliğine yatkınlığının arttığını keşfetmek, onları hem şaşırtır hem de memnun eder. Çünkü bu tür oyunlar sayesinde çocuklar hayal kırıklığı, endişe, öfke ve güçsüzlük gibi acı veren duygularından kurtulurlar.

Çocuğun Yaşça Geriye Gittiği Oyunlar: Özellikle 3-6 yaş arasındaki çocukların kardeş doğumlarında bebek gibi konuşmaya başlamalarına rastlarız. Bu durum ilgi ihtiyacından kaynaklıdır, zira çocuk kendi yerinin sarsıldığını hissetmiştir. Bu tarz durumlarda çocuğun oyununa eşlik etmek faydalı olacaktır.

Fiziksel Temas Gerektiren Oyunlar: Oyunun en önemli işlevi, çocukların başkalarıyla fiziksel bağ kurmalarına yardımcı olmasıdır. Çocuğunuzun belirlediği sınırlara saygı duyarak fiziksel temasta bulunmasını teşvik eder, aranızdaki bağı güçlendirirsiniz. Oyundaki keyifli paylaşım ve dokunuşlar, aranızdaki sevgi bağını ve bağlılığı sağlamlaştıran güçlü ve önemli bir faktördür. Çocuklar bu oyunlarda özgüven, saygı ve aidiyet hissederler. Dokunulmak, çocuğunuzun bedeni hakkında olumlu duygular edinmesini sağlar. “Bedenim iyi ki, annem bana dokunup sarılmaktan hoşlanıyor” çıkarımını yaparlar. Fiziksel temas oyunlarına en iyi örnek koşarak kucaklaşmadır. Oynadığınız her oyuna fiziksel teması dahil ederek ilişkinizi güçlendirebilirsiniz.

İşbirliğine Dayanan Oyun ve Aktiviteler: İşbirliğiyle gerçekleştirilen aktiviteler çocuğunuzla aranızdaki bağı güçlendirir. Çocuğunuzla birlikte uygulayabileceğiniz başka bir aktivite de, ahşap blokları sırayla bir onun bir sizin üst üste koyarak olabildiğince yüksek bir kule yapmanızdır. Yarışarak oynamak da zaman zaman eğlenceli olabilir ancak rekabete dayalı olmamalıdır. Bir diğer örnek ise masa oyunlarıdır. Kurallar değiştirilerek birçok oyun yaratılabilir.

Çocuğunuzla ortak bir hedef doğrultusunda iş birliği yaptığınızda, çocuğunuzun gönüllü işbirliği arzusuna dayalı anlamlı bir bağ oluşturursunuz ve birbirinizin iyi yanlarını ortaya çıkarıp güçlü yanlarınızı tanımayı öğrenirsiniz. Bu aktiviteler çocuğunuzun kendini bağlı ve değerli hissetmesine yardımcı olabilir. Özellikle de, kardeş rekabeti ya da ebeveyn ayrılığından kaynaklanan davranış sorunlarının çözümünde yararlıdır.

Yukarıdaki açıklamaları göz önünde bulundurarak günlük hayatta birçok oyun ve etkinlik yaratabilirsiniz. Evinizde materyale ihtiyacınız olmadan, aile içi etkileşimi güçlendirecek birkaç oyun önerisi:

Bir Eşya Seç

Aile üyeleri üç dakika içinde evde kendini anlatabilecekleri bir eşya seçerler. Herkes sembolünü seçip bir araya geldiğinde oyun başlar. Herkes seçtiği nesneyi görünen bir yere koyar. Sırayla tüm aile üyeleri o kişinin o nesneyi neden seçmiş olabileceğini ve kendisiyle ilgili ne anlatmak istediğini tahmin eder. En son herkes sırayla neyi neden seçtiğini, o eşyanın kendisi için ne ifade ettiğini paylaşır.

Bilinmeyen Diyarlara Seyahat

Aile hiç bilinmeyen bir yere seyahat edeceği hayalini kurar. Tüm aile üyeleri buranın sırayla buranın nasıl bir yer olacağını birbirlerine ekleme yaparak tasvir eder. Seyahat esnasında karşılarına çıkan her şeyi, tüm maceraları birlikte kurgulayıp canlandırırlar. Oyunun içeriğinde her türlü dekor ve kostüm kullanılabilir.

Mutlu Bir An

Tüm aile üyeleri sırayla sahneye çıkar. Hiç konuşmadan hayatlarındaki en mutlu günü canlandırmaya başlar. Diğer aile üyeleri de sahnedeki kişinin hangi günü canlandırdığını bulmaya çalışır.

 

Her bir oyunda bol kahkaha varsa doğru yoldasınız, iyi eğlenceler!

Uzm. Klinik Psikolog İlayda Akyıl

Çocuk ve ergenlerle çalışan İlayda Akyıl, lisans eğitimini Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık, yüksek lisans eğitimini Klinik Psikoloji üzerine yapmıştır. Önleyici çalışmalar ve çocuklarda gelişimsel ve psikolojik problemlerin erken tespiti konusunda çalışmalar yaparak aynı zamanda ebeveynlere danışmanlık vermektedir.

Kaynaklar:

Aletha Solter- Oyun Oynama Sanatı

Klinik Psikolog İrem Polat